Morgen is het 17 maart. Het is de dag waarop in 1943 de zwartste bladzijde van de bezetting in Leiden werd geschreven. Het speelt zich af in en rond het gebouw dat je hierboven ziet: het voormalige Joods Weeshuis aan de Roodenburgerstraat.
De officixeble naam van het huis was Centraal Israxeblitisch wees- en doorgangshuis Machseh Lajesoumim, wat betekent 'toevlucht voor het kind'. Het ging er daar vredig aan toe. De kinderen hadden het er naar hun zin wat ook wel blijkt uit een van de foto's hieronder en de brieven die er nog zijn.
Toen politiecommissaris Van der Wal op 16 maart voor de dag erop verlof aanvroeg, werd hem dat geweigerd. Voor alle agenten werd een bijzondere dienst angekondigd. De commissaris voelde dat er iets in de lucht hing, omdat er daarvoor ook al razzia's waren gehouden. Hij probeert toch die vrije dag te krijgen, ook al om aan de opdracht te ontkomen, wordt gearresteerd en opgesloten. Zijn vrouw waarschuwt Stoffels, de buurman van het weeshuis, die op zijn beurt de directeur van het weeshuis, Nathan Italie, waarschuwt en onderduikadressen aanbiedt. Maar Italie weigert de uitgestoken hand, omdat hij vermoedt dat zijn personeel daaraan niet zal willen meewerken. 'Als het lot wil dat we niet bijelkaar kunnen blijven, dan aanvaard ik dat.'
Ondertussen gonst het in de ondergrondse bewegingen in de stad rond dat in de avond van de 17e maart alle joden die nog niet zijn gedeporteerd, zullen worden opgepakt. Hierdoor wist een aantal joden toch nog te ontkomen. Agent Rozemeijer, die zijn medewerking aan de komende razzia weigerde, werd opgepakt en is 1945 in Buchenwald om het leven gekomen.
Om ongeveer half zeven wordt het weeshuis door 25 agenten en de Grxfcne Polizei omsingeld en kort daarop begint de ontruiming. Voordat de kinderen het huis verlaten zingen zij in opdracht van de directeur nog een keer het joodse volkslied. De jongste kinderen gaan in een bus, de ouderen lopend naar het station. Daar staat de trein klaar die hen naar Westerbork zal brengen. Een van de meisjes weet nog een briefje uit de trein te gooien met de tekst: 'We houden ons flink. Ik zing, terwijl het binnenin me huilt.'
Vier kinderen overleven Auschwitz, waarvan twee met een G1- verklaring (niet honderd procent jood) , alle anderen worden omgebracht.
In het pad naar de toegangsdeur van het weeshuis is een plaquette aangebracht. In de herdenkingsruimte wordt morgen een plaquette onthuld met de namen van alle slachtoffers. Op de vier hoeken van het gebouw is een hoeksteen ingemetseld met de namen van vier van de omgekomen kinderen.
Vorig jaar werd een indrukwekkend monument onthuld dat de naam Bagage draagt. Op meerdere plekken in de stad zijn koffers geplaatst op plekken die ietys te maken hebben met de deportatie van de joden op 17 maart 1943.voor de huizen waar joden zijn afgevoerd. De koffers waarbij je even stilstaat, koffers met een loodzware geschiedenis.
Hieronder de koffer voor het weeshuis.
Op 17 maart zullen mensen van de joodse gemeenschap weer steentjes op de koffers leggen, zoals zij dat ook doen op de grafmonumenten op hun begraafplaatsen.
'Weggaan kun je beschrijven als een soort van blijven; niemand wacht want je bent er nog. Niemand neemt afscheid want je gaat niet weg.' (Rutger Kopland)
'Bagage' is een bijzondere wandeling die Groepswijzer.nl aanbiedt in mei. Centraal in deze wandeling staat het monument Bagage. Ook de Stolpersteine, de herinneringsstenen die op twee plaatsen in Leiden zijn geplaatst vxf3xf3r voormalige woonhuizen van Joodse mede-Leidenaren, zullen tijdens deze wandeling aangedaan worden. Ook is er aandacht voor de Joodse gemeenschap in Leiden, voor de Cleveringarede en voor het Studenten Manifest.
De wandelingen vinden plaats op zaterdag 7 en zondag 8 mei en de week daarna op zaterdag 14 en zondag 15 mei om 11 uur. Je kunt je nu al voor de wandeling opgeven. Meer informatie vind je hier.
